RELATIVITEITSTHEORIE IN 3C (1)

Column 01.17 van Ad Blankestijn

In de laatste tien minuten van een les aan 3C, inmiddels niet meer een gevreesde klas, begon ik
iets over de relativiteitstheorie te vertellen. Na de onzin (“Einstein zei, dat alles betrekkelijk is”)
lichtte ik de Lorentzverkorting toe: als een staaf in zijn lengterichting beweegt, wordt hij korter.
Ik had onmiddellijk hun volle aandacht.

Het ging me niet om de natuurkunde achter deze theorie van onze beroemde landgenoot Lorentz
(Nobelprijs 1902, samen met Zeeman), maar om de algebra die erachter schuilgaat. Eerst moest
de lichtsnelheid worden behandeld: 300.000 km/s in het luchtledige. De Maan is 384.000 km van
de Aarde verwijderd. Het licht van de Maan, dat ons oog binnenkomt, is dus 1,28 s oud. De Zon
staat 150.000.000 km bij ons vandaan. Het licht van de Zon, dat de Aarde bereikt, is 500 s oud,
en is dus 8 minuten en 20 seconden onderweg geweest. In een volgende les ging het iets verder.

Ik legde uit wat een lichtseconde was: de afstand die het licht in een seconde aflegt (in vacuo):
300.000 km ofwel 3—105 km ofwel 3—108 m (eindelijk kans om over machten van 10 te spreken).
Ik stipte ook het subtiele verschil in de stippen aan (scheidingsteken, vermenigvuldigingsteken).
Maar toen ik vroeg of ze weleens van een lichtjaar hadden gehoord, zei een van de jongens dat
een lichtjaar verschrikkelijk lang duurt. Veel personen met een beperkte schoolopleiding denken
aan een lichtjaar als aan een tijd. Maar een lichtjaar is de afstand die het licht in een jaar aflegt.

Hoeveel km zou dat zijn ? Ik schreef op het bord: in een seconde 300.000 km en breidde dit uit:
in een minuut 60 keer, in een uur nog eens 60 keer, in een dag 24 keer, in een jaar 365 keer:
300.000 × 60 × 60 × 24 × 365 = 9460800000000 = 9,5—1012 km afgerond, 10 biljoen km bijna.

Da’s veul, zei ons Ard uit Den Bosch.


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.