EEN VLAM, GEEN KNAL

Column 02.09 van Ad Blankestijn

De leerlingen van 3A, mijn scheikundeklas, kenden me al van het vorige schooljaar waarin ik hun
had lesgegeven in natuurkunde. Na de onvermijdelijke vragen (hoe mijn vakantie was geweest en
wie dat meisje was, naast me in de Morgan), begon ik bij het begin, over het woord scheikunde.

Het deel schei slaat op scheiden (zoals lei in leiband op leiden). Scheikunde betekent dus de kunde
van het scheiden. Achteraf is de naam voor dit vak slecht gekozen want scheiden is een proces dat
onder natuurkunde valt. Ik leerde ze het acroniem FIDEA om de belangrijkste separatiemethoden
te onthouden: filtratie, indamping, destillatie, extractie, adsorptie.

Ik deed voor hoe een filtreerpapiertje wordt gevouwen. Amanuensis Tintelder had een mengsel van
zand en zout in een reageerbuisje gedaan. Hoe moet dit mengsel worden gescheiden ? Zand lost
niet in water op, zout wel. Schudden en filtreren. Nee, wat er dóór het filter gaat, heet het filtraat.
Wat er op het filter achterblijft, is het residu. Daarna het zout terugwinnen door indamping.

De les vloog om, maar ik voelde enige teleurstelling bij de leerlingen. Want scheikunde is een vak
met explosies, vlammen en rook, althans volgens veertienjarigen. Daarom besloot ik deze les met
het maken van zuurstof uit kaliumchloraat, met bruinsteen als katalysator. De heer Tintelder hield
de klassieke gloeiende houtspaander in de gasstroom uit de retort. Het spectaculaire opvlammen
van het houtje werd hoorbaar goed ontvangen. Maar ze hadden liever een flinke knal, dacht ik.

Maar scheikunde is niet alleen kijken naar al dan niet interessante fenomenen. En ook niet alleen
“proefjes doen”. Er moet ook kennis worden opgebouwd. Ik toonde de leerlingen een overzicht van
de stoffen: mengsels en zuivere stoffen, verbindingen en elementen, metalen en niet-metalen, …
Het schema liet ik op de achterkant van het bord staan. Kopiëren was toen nog niet gemakkelijk.


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.