MAANDEN (4)

Column 02.25 van Ad Blankestijn

Ten slotte iets over de maand augustus – août, een maand die aanvankelijk mensis sextilis heette,
“de zesde”, zoals mensis iulius al sinds vele eeuwen mensis quintilis “de vijfde” werd genoemd.

Weer verschijnt een hoofdrolspeler op het Romeinse politieke toneel: Gaius Octavius, adoptiefzoon
van Iulius Caesar, zijn oudoom. Hij treedt op als Gaius Iulius Caesar (hij wordt ook wel Octavianus
genoemd). Nadat hij ontzagwekkende militaire en politieke overwinningen heeft behaald, verleent
de Senaat hem de eretitel augustus “de verhevene” en wijst die naam ook aan mensis sextilis toe.
Augustus regeert van – 27 tot + 14, het begin van een tijd van vrede en welvaart, de pax romana.

De lessen over de maanden namen een onverwachte wending toen een leerling me liet zien hoe zij
had vergeleken: ian-uarius / jan-vier met febr-uarius / févr-vier. Waar was de tweede v gebleven ?
Ik hield het op dissimilatie. En -br- in febr- is -vr- geworden. Komt dat meer voor ? Als voorbeelden
gaf ik haar febris “koorts” ⇒ fièvre, labrum “lip” ⇒ lèvre, colubra “slang” ⇒ couleuvre, …

Een andere leerling merkte op dat -pr- ook -vr- kan opleveren. Kijk maar eens naar aprilis ⇒ avril.
Ook hier gaf ik voorbeelden: capra “geit” ⇒ chèvre, cuprum “koper” ⇒ cuivre. Het capra-voorbeeld
kwam de leerlingen bekend voor: chambre / kamer, chameau / kameel, chance / kans, chat / kat,
maar ook châtaigne / kastanje, château / kasteel. De laatste twee voorbeelden wezen op een s die
vóór een t was verdwenen. Dat kwam goed uit bij de bespreking van augustus – août. Vroeger was
dat aoust. Nog vroeger agoust. In de loop der eeuwen verstomden a, g, s (t is nog altijd hoorbaar).

Woorden met stomme a zijn saoul “dronken” en riviernaam Saône (saoul wordt ook soûl gespeld).
Woorden met verdwenen g zijn loi “wet” en roi “koning” (beide uit de accusativi legem en regem).
En let op de circonflexe in soûl (klinkt als sou), arôme, diplôme (niet in atome, axiome, zone, …).


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.