SJIBBOLETH

Column 03.22 van Ad Blankestijn

Toen ik aan het eind van een les iets over het getal nul vertelde, vroeg een leerling me waarom ik
Sanskrit (met de klemtoon op Sans) zei en niet Sanskriet (met de klemtoon op kriet). Van Dale gaf
alleen het laatste, voegde hij eraan toe. Ik beloofde dat ik erover zou nadenken.
Ik ontdekte dat ik Sanskriet zei (met de klemtoon op Sans). Maar ik schreef Sanskrit. Ik ontdekte
ook dat mijn uitspraak, binnen het vakgebied, de gebruikelijke was. Dit woord kon dus dienen als
een sjibboleth om Sanskritisten te onderscheiden van anderen.

De klas reageerde nieuwsgierig. De leerlingen kwamen hoofdzakelijk uit gezinnen waarin de Bijbel
niet prominent was. Ik moest dus vertellen over Jefta die alle mannen van Gilead opriep tot strijd
tegen Efraïm. Gilead versloeg Efraïm en bezette de doorwaadbare plaatsen in de Jordaan.
Zich voordoend als Gileadieten wilden vluchtelingen uit Efraïm de rivier oversteken. Na aanhouding
werd gevraagd of zij Efraïmieten waren. Bij ontkenning moesten zij het woord sjibboleth zeggen.*
In het Efraïmitisch kwam de klank sj (klinkend als de Engelse sh) niet voor. Efraïmieten vervangen
sj door s. Ze zeiden sibboleth. Zij werden dan gedood.

Een bekend sjibboleth was Scheveningen toen de Duitsers Nederland binnenvielen, 10 mei 1940.
Een Nederlander kan het trigram sch moeiteloos uitspreken (s gevolgd door ch), maar een Duitser
zegt het met één enkele klank, zoals in Sjoerd. (Scheveningen is daardoor eigenlijk een sibboleth.)
Ander voorbeeld: Amerikanen in de oorlog tegen Japan gebruikten wachtwoorden zoals lovely lady
of woolamaloo omdat de klank L in het Japans niet voorkomt. Japanse soldaten spraken L uit als R.

De klas en ik kwamen tot de conclusie dat sociale interactie gejalonneerd is met allerlei sjibboleths
in woord en gebaar. Zeg eens catalogus, parameter, watt, … Hoe houd je je wijnglas vast ? Lik je
eerst aan je vinger als je een bladzij omslaat ? En hoe zit het met “Smakelijk Eten” en … Sanskrit ?

* In het Nederlands: sjibbolet. Engels: shibboleth. Frans: schibboleth.


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.