PASCAL (2)

Column 04.03 van Ad Blankestijn

In 1648 was Pascal verdiept in de studie van de hydrostatica (het deel hydro, dat letterlijk “water”
betekent, is hier “vloeistof”). Hydrostatica is de leer van de evenwichten in vloeistoffen. Het Frans
van de zeventiende eeuw gebruikt het woord liqueur voor het latere liquide, vandaar de naam van
het experiment waarmee Pascal het bestaan van de luchtdruk aantoont: l’expérience des liqueurs.

Pascal, geboren in de stad die nu Clermont-Ferrand heet (région Auvergne dans le Massif central),
draagt zijn zwager op de dode vulkaan puy de Dôme te beklimmen, met een bak, een glazen buis
(aan één kant gesloten) en een hoeveelheid vif-argent “kwik”. Op de top (1465 m) wordt de proef
van Torricelli herhaald: eerst de buis met kwik afvullen en het overblijvende kwik in de bak gieten.
Daarna de gevulde buis omgekeerd in de bak met kwik zetten zonder dat er lucht in de buis komt.
De kwikkolom zakt, schrijft Pascals zwager, tot een hoogte van “vingt-trois pouces et deux lignes”
boven het kwik in de bak. Aan de voet van de puy is dat “vingt-six pouces et trois et demie lignes”
zodat het verschil ruim drie duim is. Dat verschil vertegenwoordigt het gewicht van de luchtkolom
tussen de voet en de top van de vulkaan. (Deze denkbeeldige luchtkolom heeft uiteraard dezelfde
inwendige doorsnede als de glazen buis.)

De barometer is uitgevonden door Torricelli in 1644, maar de theorie erachter is van Pascal, vooral
berustend op het principe van Pascal: een druk uitgeoefend op een afgesloten hoeveelheid vloeistof
plant zich in alle richtingen gelijkmatig voort.

De proef van Torricelli-Pascal toonde ook aan dat de Aristotelisch-Scholastische theorie betreffende
de horror vacui van de natuur onwaar is (horror “afkeer”, vacui “van de leegte”). Immers, het kwik
in de buis vult het vacuum erboven niet (althans niet in zijn vloeibare fase).
Wij beseffen nu dat de ruimte boven de kwikkolom is gevuld met verzadigde kwikdamp …


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.