PASCAL (3)

Column 04.04 van Ad Blankestijn

De verdiensten van Pascal voor het wetenschappelijke denken in de zeventiende eeuw zijn moeilijk
te overschatten. Een belangrijke toepassing is de hydraulische pers: een kleine kracht werkend op
een kleine oppervlakte veroorzaakt dan een grote kracht op een grote oppervlakte. Het is dan ook
niet verwonderlijk dat de SI-eenheid van druk naar Pascal is genoemd: 1 Pa = 1 N/m2. Handiger is
soms de bar: 1 bar = 105 Pa, vandaar de millibar: 1 mbar = 102 Pa = 1 hPa (de hectopascal wordt
tegenwoordig in de meteorologie gebruikt). En ook Torricelli ontvangt enige eer: 1 Torr = 1 mmHg.

Na zijn Essai pour les coniques ontwierp Pascal een opteltoestel. De constructie van deze voorloper
van de moderne calculator was erg kostbaar. De pascaline werd dan ook geen commercieel succes.

In 1654 had Pascal een religieus-mystieke ervaring die hem ertoe bracht zich alleen te wijden aan
theologische studies. Hij schreef Les Provinciales. Dit werk is een verdediging van het jansenisme:
een stroming binnen de rooms-katholieke kerk, die in enkele opzichten lijkt op het protestantisme.
(Uit die beweging is de oudkatholieke kerk ontstaan. Kathedrale Kerk: Willemsplantsoen, Utrecht.)
In Pensées verdedigt Pascal de christelijke godsdienst in zijn algemeenheid. Dit werk is uitgegeven
na Pascals dood op grond van zijn aantekeningen. Het is niet gemakkelijk leesbaar doordat kennis
van christelijke ideeën, vanaf Augustinus tot Thomas van Aquino, noodzakelijk is voor goed begrip
(zonde, zondeval, erfzonde, uitverkiezing, vrije wil, genade, geloof versus goede werken, …).

De driehoek van Pascal introduceerde ik al in de eerste klas. Pascal heeft dit schema niet bedacht,
maar heeft verscheidene eigenschappen ervan ontdekt. De driehoek was overigens al eeuwenlang
bekend in China, en ook aan de Perzische wiskundige en dichter Omar Khayyām (1048 – 1131).
Pascals studie van de driehoek leidde tot een nieuwe tak van wiskunde: de kansrekening, ook wel
waarschijnlijkheidsrekening genaamd. Ik gebruikte de driehoek alleen om (a + b)n uit te schrijven.


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.