MATERIE EN ATOMEN

Column 04.14 van Ad Blankestijn

Het Aziatische denken over de structuur van de materie begon in India, tegelijk met het Europese
in Griekenland of Groot-Griekenland (Zuid-Italië met Sicilië). Tussen – 600 en – 100 hebben zowel
Indische als Griekse filosofen atoomtheorieën opgesteld. Indische en Griekse opvattingen vertonen
soms verrassende overeenkomsten. Is er direct contact geweest tussen deze twee denkwerelden ?
Tweeduizend jaar lang stond de leerstelling van Aristoteles over de continue materie tegenover die
van Demokritos over de discontinue materie (Qristotelhç 384 – 322, Dhmokritoç 460 – 370).

Continue materie: neem een hoeveelheid materie en splits deze in twee, al dan niet gelijke, delen.
Neem nu een van deze twee delen en splits dit in twee, al dan niet gelijke, delen. Neem nu …
Aristoteles beweert dat deze procedure eindeloos kan worden voortgezet.
Discontinue materie: bovenbeschreven procedure leidt tot een hoeveelheid materie die niet verder
kan worden gesplitst. Deze laatste hoeveelheid materie is nu qtomoç (q “niet”, tomoç “deelbaar”).

In de beginjaren van de negentiende eeuw trok de atomistische structuur van de materie opnieuw
de wetenschappelijke aandacht. De grondslagen van deze theorie werden gelegd door John Dalton
(1766 – 1844), een bescheiden fysicochemicus en meteoroloog. Kleurenblindheid was ook een van
de onderwerpen die hij diepgaand heeft onderzocht (hij was zelf kleurenblind). Het Franse woord
voor kleurenblindheid is daltonisme en iemand die eraan lijdt, is een daltonien of een daltonienne.*

Ik sloot deze les af met een uitleg over het woord ‘materie’. Dat gaat terug op het Latijnse māteria
“stof”. Het hangt samen met māter “moeder”. Maar het kan ook “hout” betekenen. In het Spaans:
madre “moeder” en madera “hout”. Ook in het Grieks: wlh “materie” en “hout”. Dit laatste leidde
tot een Franse spelfout, zoals sylviculture “bosbouw” voor silvi-. Romeinse grammatici dachten dat
rlh uit sûlh was ontstaan en dat dit ten grondslag lag aan silva “bos”. Ten onrechte overigens.

* In het Engels is kleurenblindheid colour-blindness en in het Duits Farbenblindheit, maar in het Spaans daltonismo.


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.