MEER OVER ELEMENTEN

Column 04.15 van Ad Blankestijn

Soms kwam ik in de laatste minuten van de les terug op een onderwerp dat nog iets verder moest
worden toegelicht. Deze keer ging het weer eens over het begrip en het woord element.
De scheikundige betekenis was duidelijk: een zuivere stof, chemisch niet ontleedbaar, bestaand uit
atomen met een kern die een aantal protonen bevat, dat kenmerkend is voor dat element.
Het aantal neutronen in de kern is in het algemeen groter dan het aantal protonen, en bijna nooit
gelijk voor alle atomen van het betreffende element.
Ik beperkte me tot stabiele kernen van de eerste twintig elementen.*

Voorbeelden van atomen met minder neutronen dan protonen in de kern: waterstof H-1 (1p, 0n),
helium He-3 (2p, 1n), lithium Li-5 (3p, 2n). Met evenveel neutronen als protonen: deuterium H-2,
helium He-4, lithium Li-6, …
Er zijn elementen die maar één stabiele isotoop hebben. Voorbeelden: fluor F-19, natrium Na-23,
aluminium Al-27, fosfor P-31. Voorbeelden met twee: stikstof N-14 en N-15, chloor Cl-35 en Cl-37.
Met drie: zuurstof O-16, 17, 18. Vier: zwavel S-32, 33, 34, 36. Vijf: calcium Ca-40, 42, 43, 44, 46.
Op koolstof C-12 (6p, 6n) en chloor Cl-35, 37 zou ik later nog ingaan in verband met de begrippen
massagetal en atoommassa.

In ‘element’ leeft het Latijnse woord elementum voort. Het meervoud elementa betekent “letters”.
Letters zijn immers bestanddelen, elementen, van een alfabet. Mijn leraar Latijn grapte dat je dat
kon zien: el, em, en. De herkomst van elementum is overigens onbekend. En litterae of līterae zijn
ook letters, meestal in de betekenis “brief”.
Het Griekse stoijeia komt overeen met elementa. Het is de titel van het boek over de beginselen,
de elementen, van de wiskunde, geschreven door de Alexandrijnse geleerde Eqkleidhç die leefde
en werkte in de – 3de eeuw. Het is, na de Bijbel, het meest gedrukte boek.

*H He Li Be B C N O F Ne Na Mg Al Si P S Cl Ar K Ca


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.