ZENO

Column 04.21 van Ad Blankestijn Na het verhaaltje over Parmenides voelde ik dat de belangstelling van de klas voor de presocraten was afgenomen. Ik begreep het: Herakleitos beweerde, met grote stelligheid, dat alles verandert. Daarna verkondigt Parmenides, met even grote stelligheid, dat niets verandert. En daarbij leert hij dat wat de zintuigen waarnemen, niet met[…]

METAFYSICA

Column 04.20 van Ad Blankestijn Onder de presocratici kwamen opmerkelijke denkers voor. Wij weten weinig over hen. Zij hebben, voor zover ons bekend is, niets geschreven (Thales, Pythagoras) of hun geschriften zijn in de loop van de eeuwen verloren zijn gegaan (Anaximander, Anaximenes). Uit mededelingen van schrijvers die later leefden, kan met veel moeite een[…]

PYTHAGORAS EN HET GETAL

Column 04.19 van Ad Blankestijn Pythagoras leefde van – 570 tot – 475. Hij werd geboren op Samos, een eiland niet ver van Milete aan de Klein-Aziatische kust. Misschien heeft hij de oude Thales ooit ontmoet: men neemt aan dat Thales stierf in 545, toen Pythagoras een vijfentwintigjarige jonge man was. Ook Pythagoras zocht naar[…]

ANAXIMENES EN LUCHT

Column 04.18 van Ad Blankestijn Anaximenes Qnaximenhç, leerling van Anaximander, stelde een andere archē voor: lucht. Dat was een stap terug naar een concrete stof vergeleken met het apeiron van Anaximander. ‘Al het zijnde bestaat uit lucht in verschillende verdunningen of verdichtingen: vuur is ijle lucht, water en aarde ontstaan door verdichting en voortgezette verdichting’,[…]

TIJDLIJNEN, NAMEN EN WOORDEN

Column 04.17 A van Ad Blankestijn 700 675 650 625 600 575 550 525 500 475 450 425 400 375 350 325 300 Thales Calhç Anaximander Qnaximandroç Anaximenes Qnaximenhç Pythagoras Pucagoraç Empedokles Qmpedoklhç Demokritos Dhmokritoç Sokrates Swkrathç Plato Platwn Aristoteles Qristotelhç presocratici Deze term moet niet letterlijk worden genomen. Zie de tijdlijn van Demokritos. archē[…]

ANAXIMANDER EN HET APEIRON

Column 04.17 van Ad Blankestijn Voordat ik meer vertelde over de presocratici zei ik iets over de woorden monade, dyade en triade. Een monade is een eenheid (monoç “alleen”, bijvoorbeeld in monarch “alleenheerser”). Monade is bij de pythagoreeërs de aanduiding voor het getal één waaruit de natuurlijke getallen ontspringen. Een dyade (duo “twee”) is een[…]

THALES EN WATER

Column 04.16 van Ad Blankestijn Gedreven door de begeerte de ondergrond van al het zijnde te ontdekken, besteedden de denkers die wij presocratici noemen, hun denkkracht aan dit probleem. De eerste die een mening uitsprak, was Thales (zie Column 02.16). Hij verkondigde dat water de oerstof is. Sinds ik dit hoorde (ik was toen misschien[…]

MEER OVER ELEMENTEN

Column 04.15 van Ad Blankestijn Soms kwam ik in de laatste minuten van de les terug op een onderwerp dat nog iets verder moest worden toegelicht. Deze keer ging het weer eens over het begrip en het woord element. De scheikundige betekenis was duidelijk: een zuivere stof, chemisch niet ontleedbaar, bestaand uit atomen met een[…]

MATERIE EN ATOMEN

Column 04.14 van Ad Blankestijn Het Aziatische denken over de structuur van de materie begon in India, tegelijk met het Europese in Griekenland of Groot-Griekenland (Zuid-Italië met Sicilië). Tussen – 600 en – 100 hebben zowel Indische als Griekse filosofen atoomtheorieën opgesteld. Indische en Griekse opvattingen vertonen soms verrassende overeenkomsten. Is er direct contact geweest[…]

ISOTOPIE

Column 04.13 van Ad Blankestijn In de scheikundeles vroegen leerlingen weleens iets over de grote kaart die in het scheikundelokaal aan de achtermuur hing. Daarop was het Periodiek Systeem der Elementen afgebeeld. Deze kaart was al oud: het laatste element was uranium, nummer 92. De kaart moest dus vooroorlogs zijn.* In de volgende les kwam[…]

SANDITA TEN SLOTTE

Column 04.12 van Ad Blankestijn Zo nu en dan vroeg een leerling naar mijn vriendin Sandita. Ze zagen haar niet meer in de Morgan door de binnenstad rijden, met of zonder mij. Ik vertelde weinig. Alleen dat Sandita weer in Parijs was gaan wonen. Ze vroegen of het uit was. Ik zei dat het aan-uit[…]