ANAXIMENES EN LUCHT

Column 04.18 van Ad Blankestijn

Anaximenes Qnaximenhç, leerling van Anaximander, stelde een andere archē voor: lucht. Dat was
een stap terug naar een concrete stof vergeleken met het apeiron van Anaximander. ‘Al het zijnde
bestaat uit lucht in verschillende verdunningen of verdichtingen: vuur is ijle lucht, water en aarde
ontstaan door verdichting en voortgezette verdichting’, leerde Anaximenes.

De visies van leermeester en leerling op de Aarde, als lichaam in de ruimte, vertonen daarentegen
sterke overeenkomsten. Hun Aarde is nog altijd een schijf, zoals bij Thales en de Babyloniërs, maar
minder plat (bij Anaximander is de verhouding van middellijn tot hoogte 3 : 1). Opmerkelijk is dat
deze cilinder niet drijft op het water van de wereldzee, maar in de lege ruimte. En die Aarde wordt
niet ondersteund door pilaren, schildpadden of olifanten: de ruimte zet zich voort ‘onder’ de Aarde.

Vooral deze laatste opvatting maakt duidelijk dat de drie Milesische natuurfilosofen zich losmaken
van de mythe. Regen wordt niet door Zeus gemaakt, maar ontstaat uit verdampt zeewater.

Hun wereldbeeld vertoont daarentegen voorwetenschappelijke opvattingen: de Zon en de planeten
zijn, zoals de Aarde, schijven. De bolvorm van de Aarde, de Zon en de planeten is hun niet bekend
(Pythagoras heeft waarschijnlijk als eerste de sfericiteit van de hemellichamen verkondigd).
Vanzelfsprekend is dat wereldbeeld geocentrisch. (Voor zover bekend was Aristarchos van Samos,
“de Copernicus van de oudheid”, de eerste astronoom die een heliocentrisch systeem voorstelde).
Bijzonder is dat de sterren dichterbij de Aarde staan dan de Zon: 9 aardmiddellijnen tegenover 27
(en voor de Maan 18). Overigens zijn de sterren niets anders dan gaatjes in een ronddraaiend wiel
of een ronddraaiende bolschil. Dat wiel of die bolschil zijn gevuld met vuur dat dóór de gaten heen
zichtbaar is. Overigens leeft deze kosmografie in vele tekeningen tot ver in de middeleeuwen voort.
Deze gedachtenspinsels roepen vragen op zoals hoe de Maan een ster kan occulteren …


Ad-Blankestijn-column

Deze column werd geschreven door Ad Blankestijn, de oprichter van Instituut Blankestijn. Ad Blankestijn was vernieuwend. Als bevlogen onderwijsman introduceerde hij het particulier onderwijs in Nederland. In 1965 stichtte hij zijn eigen school: Instituut Blankestijn. In 2015 overleed Ad Blankestijn.

Blankestijn gaf les, voerde persoonlijk de directie en was ook vaak in het weekeinde op zijn instituut te vinden. Dat Instituut verwierf een uitstekende reputatie, met prima opgeleide medewerkers en goede examenresultaten. In 1999 bouwde Blankestijn zijn concept ‘laatste twee jaar in één‘ uit tot een volledige opleiding van klas 1 tot en met het examenjaar.
Baanbrekend was Ad Blankestijn eveneens, toen hij in 2003 als eerste begon met de particuliere basisschool.

In 2008 nam hij afscheid van zijn instituut. Hij nam zich voor om vooral veel te blijven lezen en zich te blijven ontwikkelen, een eis die hij ook aan zijn medewerkers stelde. Hij bracht zijn laatste jaren door in zijn geliefde Frankrijk en schreef toen deze columns.

Het Instituut wordt door Frans van Heijningen met de huidige medewerkers als een familiebedrijf voortgezet, overeenkomstig het gedachtengoed van Ad Blankestijn.